Bevraging lokale besturen 2025: rookvrije omgevingen blijven belangrijk thema
Naar jaarlijkse gewoonte stuurden we begin 2026 een bevraging uit naar lokale besturen over hun bekendheid met en inzet op Generatie Rookvrij.
Naar jaarlijkse gewoonte stuurden we begin 2026 een bevraging uit naar lokale besturen over hun bekendheid met en inzet op Generatie Rookvrij.
Tot en met 2023 stelden we elk jaar grotendeels dezelfde vragen, rond het vrijwillig rookvrij maken van terreinen waar veel kinderen komen. Het jaar erop/Vorig jaar stuurden we de bevraging voor een keer niet uit, omwille van de belangrijke wetswijziging waardoor veel buitenterreinen wettelijk rookvrij werden. Door de wetswijziging eind 2024 verloren bepaalde vragen hun relevantie, en daarom werd de vragenlijst herdacht.
Voor 2025 stelden we een nieuwe vragenlijst op, die beter aansluit bij de nieuwe context, met enerzijds wettelijk rookvrije terreinen en anderzijds vrijwillig rookvrije terreinen.
De bevraging focuste op drie grote thema’s:
- De bekendheid van Generatie Rookvrij en het gebruik van onze materialen
- De implementatie van de wettelijk rookvrije terreinen
- Een vooruitblik op 2026 op het vlak van het engagement voor Generatie Rookvrij, en prioritaire rookvrije thema’s en omgevingen
We geven jou graag een overzicht van de belangrijkste bevindingen. Veel leesplezier!
Recordaantal reacties
De interesse in het thema is duidelijk groter dan ooit. In totaal ontvingen we 350 antwoorden uit 236 verschillende gemeenten verspreid over België. Een sterke stijging tegenover de vorige bevraging in 2023, toen we 107 reacties kregen.
De respondenten kwamen uit een brede waaier aan gemeentelijke diensten: van jeugd, sport en welzijn tot communicatie, cultuur en onderwijs. Rookvrije omgevingen zijn dus duidelijk een thema waar verschillende diensten mee aan de slag gaan.
Bekendheid van Generatie Rookvrij groeit
Bijna 8 op de 10 respondenten kennen Generatie Rookvrij. In Vlaanderen is de campagne al zeer bekend (96%), maar ook in Franstalig België zien we een duidelijke stijging ten opzichte van eerdere jaren (53% vs. 24% in 2023).
Lokale besturen die Generatie Rookvrij kennen, gaan er vaak ook actief mee aan de slag. Volgens de antwoorden namen 82% het voorbije jaar acties rond Generatie Rookvrij.
Onze materialen spelen daarbij een belangrijke rol. Vooral het gratis signalisatiemateriaal wordt veel gebruikt, gevolgd door communicatiemateriaal en signalisatie uit de webshop. Gemeenten beoordelen deze tools bovendien als erg nuttig bij de uitrol van rookvrije omgevingen.
Lokale besturen zetten in op meerdere rookvrije thema’s
De meeste steden en gemeenten werken tegelijk rond verschillende aspecten van een rookvrije omgeving. Gemiddeld zetten lokale besturen in op 2 à 3 thema’s tegelijk.
Niet verrassend staat de implementatie van wettelijk rookvrije terreinen bovenaan: 91% van de lokale besturen werkte hier in 2025 rond. Daarnaast organiseerde 41% sensibiliseringscampagnes en zette 22% in op rookstopondersteuning.
Ook vrijwillig rookvrije plekken zoals parken, groendomeinen, stranden en evenementen blijven belangrijk. Eén op vijf gemeenten maakte werk van vrijwillige rookvrije omgevingen, bovenop de wettelijke omgevingen. Deze initiatieven blijven een topprioriteit om de rookvrije norm verder te versterken en uit te breiden, en vormen tegelijk een belangrijke opstap naar de verdere uitrol en naleving van rookvrije regelgeving.
Implementatie van de nieuwe wetgeving
Een meerderheid van de lokale besturen geeft aan dat ze goed vertrouwd is met de wetgeving. Maar uit de resultaten blijkt dat die kennis niet overal even groot is. Ongeveer één op drie respondenten voelt zich slechts in beperkte mate vertrouwd met de regelgeving. Aan Franstalige kant is dat zelfs ongeveer één op twee. Respondenten uit diensten jeugd, cultuur, bibliotheken en onderwijs lijken ook minder vertrouwd te zijn met de regelgeving dan collega’s uit welzijn, sport en preventie.
We zien dat meer dan de helft (56%) van de Vlaamse lokale besturen het signalisatiemateriaal van Generatie Rookvrij gebruikt op de wettelijk rookvrij terreinen. Aan Franstalige kant ligt er nog groeipotentieel voor de bekendheid en het gebruik van dit materiaal: daar wordt momenteel vooral het klassieke verbodsbord ingezet.
De meeste gemeenten zijn intussen goed op weg met de invoering van de nieuwe wetgeving: 76% geeft aan dat ze alle terreinen die onder de wet vallen rookvrij gemaakt hebben.
Toch waren er ook uitdagingen bij de implementatie. Lokale besturen noemen vooral:
- Beperkte budgetten voor signalisatie en communicatie
- Tijdsdruk door korte implementatieperiode
- Tijdsdruk door hoge werkdruk
Daarnaast blijkt dat de naleving niet altijd vanzelfsprekend is. Gemiddeld geven respondenten een score van 3,1 op 5 aan hoe goed mensen zich aan de rookvrije afspraken houden. Lokale besturen doen zelden een beroep op politiediensten bij overtredingen. Ze geven aan dat ze in de komende jaren blijven investeren in bewustmaking om de naleving te verhogen.
Blik op 2026: blijvende inzet en nieuwe uitdagingen
Ook voor de toekomst blijft de motivatie groot. Meer dan de helft van de gemeenten verwacht in 2026 verder in te zetten op Generatie Rookvrij.
Lokale besturen willen vooral blijven inzetten op:
- Sensibilisering van burgers
- Betere naleving van rookvrije zones
- Rookstopondersteuning
Een opvallend terugkomend thema is vapen bij jongeren. Respondenten geven aan dat jongeren vapes als niet schadelijk beschouwen en de risico’s van nicotine onderschatten. Daardoor is er een duidelijke nood aan sensibilisering rond nicotineproducten.
Rookvrije evenementen en publieke plekken, zoals parken en groendomeinen waar veel kinderen komen, zijn voor veel lokale besturen de logische volgende stap.
Samen verder bouwen aan een rookvrije generatie
De resultaten maken duidelijk dat Generatie Rookvrij en rookvrije omgevingen belangrijke prioriteiten blijven. Ze waarderen de ondersteuning en willen graag nog meer praktische tools en inspirerende voorbeelden.
Met deze inzichten blijven we onze ondersteuning verder ontwikkelen. Zo helpen we steden en gemeenten bouwen aan omgevingen waarin kinderen en jongeren rook- en nicotinevrij kunnen opgroeien.